• sienkiewicz serbski lekarz
    Serbia

    Sienkiewicz serbski lekarz z dalekiego Pirotu

    Sienkiewicz serbski lekarz i krewny polskiego noblisty – dla południowych Słowian stał się Jankiem. Polacy brali czynny udział nie tylko w walkach o niepodległość, ale też w budowaniu zrębów nowoczesnego państwa. Serbia odzyskała w 1878 roku nieodległość, ale jak każde młode państwo borykała się z brakiem wyszkolonych kadr. Na pomoc z północy ruszyli jej bracia Słowianie. Rosjanie dali wojsko, osłabili Imperium Osmańskie a na bagnetach przynieśli niezależność. A Polacy… przysłali krewnego polskiego noblisty Henryka Sienkiewicza. Jan Sienkiewicz urodził się w galicyjskiej wsi Czerniawa w 1848 roku. W 1875 roku w Wiedniu skończył studia medyczne. Mógł się pochwalić znajomością nie tylko serbskiego, ale i rosyjskiego i oczywiście niemieckiego. Jako ochotnik walczył po stronie serbskiej w powstaniu 1876 roku. Kniaź Milen Obrenović wysłał go w 1879 roku do świeżo oswobodzonego miasta na południu kraju. Odtąd jego domem stał się Pirot. Sienkiewicz…

  • crepulja
    Serbia

    Crepulja – dlaczego nazywa się ją żeńską ceramiką?

    Crepulja to technika garncarska pochodząca jeszcze z neolitu. W południowo-wschodniej Serbii ciągle znany i praktykowany jest sposób wyrabiania tej archaicznej ceramiki kuchennej. Na obszarze obecnej Serbii pierwsza ceramika pojawiła się w neolicie, czyli na przełomie VII i VI tysiąclecia p.n.e. Co ciekawe, chociaż przez Bałkany przewalały się tabuny ludów i rozmaite kultury, ceramika pozostawała uparta, niezmienna i tkwiąca w jednym miejscu. Świadczy to o stopniowym przekazywaniu zdobyczy kulturowych. Zupełnie tak jakby jedno plemię, zanim zniknęło z areny dziejów, zdążyło swoje tajemnice przekazać młodszym następcom. Crepulja – jak wygląda? Crepulja przypomina szeroki, płaski talerz z niewielkim randem. Naczynie to było uniwersalne, ale główne zastosowanie znalazło przy specyficznym pieczeniu chleba. Crepulje były zwykle wykonywane przez starsze kobiety, dlatego mówi się, że to żeńska ceramika. W każdej wiosce żyło zazwyczaj kilka starszych pań wykwalifikowanych w tym rzemiośle. Do roboty…

  • Serbowie w Kosowie
    Kosowo

    Serbowie w Kosowie. Witamy Milenkę na świecie

    Serbowie w Kosowie – w końcu nastąpił długo oczekiwany przez nich przełom! Niekorzystne trendy demograficzne zdają się odwracać. W Kosowskiej Mitrowicy w rodzinie Vukovićów na świat przyszło dziesiąte dziecko. Dziewczynka otrzymała imię Milunka. To na cześć „srpskoj heroini” – serbskiej żołnierki Milunki Savić. Bohaterka pochodziła z Sandżaku w południowo-zachodniej Serbii. Schorowany brat Milunki otrzymał powołanie do wojska podczas II wojny bałkańskiej w 1913 roku. Milunka długo się nie zastanawiała – podszyła się pod brata. Obcięła włosy i przebrała w żołnierski uniform. Zmieniła też nazwisko na Milun Savić. Jest tożsamość odkryto dopiero po tym jak została ranna, ale wraz z awansem na kaprala pozwolono jej powrócić na pole bitwy. Walczyła również na frontach I wojny światowej. Brawurowo wzięła do niewoli 23 żołnierzy bułgarskich. Za odwagę i dokonania otrzymała ważne odznaczenie – Gwiazdę Jerzego Czarnego z Mieczami. Doczekała się stopnia…

  • kosovski bozuri
    Serbia

    Kosovski božuri – piosenka o kosowskich piwoniach

    „Kosovski božuri”, inaczej też „Ej, dragi, dragi…” to ludowa piosenka serbska pochodząca oczywiście z terenów Kosowa i Metohiji. Stawiam ją wysoko na mojej topliście folkowych utworów pochodzących z terenów byłej Jugosławii. Lubię ją za ckliwą melodię przeszytą anatolijską manierą rytmiczną, lubię za niby proste słowa, dające jednak szerokie pole dla popisów interpretatorskich. Piosenkę spopularyzował Jordan Nikolić. Pieśniarz urodził się w Prizrenie w Kosowie. Zaczął śpiewać w wojsku i wyrobił nawet własny, para-włoski styl, przez który nazwano go wkrótce „Jordan Napolitanac”. Potem jednak zasłynął jako interpretator kosowskich pieśni ludowych, które wykonywał wraz z orkiestrą Radia Belgrad. Śpiewał w całej Jugosławii i Europie. Szczególnym momentem w karierze był występ w Wielkiej Sali Koncertowej im. Piotra Czajkowskiego w Moskwie podczas Dni Jugosławii w Związku Radzieckim, gdzie na bis mistrzowsko wykonał utwór „Večernji zvon”. Następnego dnia w radzieckiej…

  • Srđan Aleksić
    Bośnia

    Srđan Aleksić. Tchórz, przemytnik czy bohater?

    Wiecie kto to jest Srđan Aleksić? Dla jednych bohater, dla drugich „kukavica” i „švercer” – tchórz i przemytnik. Trebinje, 21 stycznia 1993 rok, trwa wojna domowa w Bośni. Grupa żołnierzy VRS (Wojsko Republiki Serbskiej) legitymuje ludzi na miejscowym targowisku. Tak, na tym samym, gdzie dzisiaj pod platanami można kupić pyszne hercegowińskie przetwory, owoce i sery. Żołnierze podchodzą do muzułmanina Alena Glavovića. Zaczynają się z nim szarpać i próbują gdzieś wyprowadzić. Srđan Aleksić – śmierć Wszystko to widzi jego sąsiad – Srđan Aleksić. Rzuca się na pomoc. Wściekłość żołnierzy skierowana zostaje na młodego mieszkańca Trebinje. Srđan zostaje zatłuczony kolbami karabinów. Umiera sześć dni później, 27 stycznia. Dzisiaj mija 28 rocznica jego śmierci. Sprawcy stanęli przed sądem, dostali po kilka lat więzienia. Dzisiaj są już na wolności. Na ulicy mijają…

  • Dara z Jasenovca
    Serbia

    Dara z Jasenovca. Serbski kandydat do Oscara

    „Dara z Jasenovca” to pierwszy fabularny film serbski opowiadający o eksterminacji w ludności w największym obozie koncentracyjnym na Bałkanach podczas II wojny światowej. Lager powstał na zlecenie ustaszy rządzących wtedy Chorwacją. Film wchodzi na amerykańskie ekrany na początku lutego. Film miał mieć swoją premierę już w kwietniu 2020 roku, w 75-tą rocznicę wyzwolenia więźniów z obozu w Jasenovcu. Ze względu na pandemię COVID-19 premierę przesunięto na 22 października 2020, a ostatecznie – znowu kilka miesięcy później. Dlatego w Serbii film zostanie pokazany dopiero 22 kwietnia – na 76-tą rocznicę dramatycznych wydarzeń. Dzieło było już przedpremierowo pokazane w listopadzie w Gračanicy w Kosowie. Fabuła filmu „Dara z Jasenovca” Po agresji ustaszy i hitlerowców na region Kozary (BiH) miejscowa ludność skierowana zostaje do obozów koncentracyjnych. Wśród nich także dwunastoletnia Dara Ilić z mamą i dwójką braci. Dara z resztą rodziny trafia do obozu…

  • skandal
    Serbia

    Skandal! Znany reżyser oskarżony o gwałty

    Skandal w Serbii. Mieszkańcy tego państwa mają do rozmowy inny temat niż spowszedniały koronawirus! Chodzi o seksualne wykorzystywanie nieletnich aktorek przez uznanego i o wiele starszego reżysera. Już dwudziestka młodych aktorek zgłosiła się na policję, by zeznać, że były gwałcone i molestowane przez znanego reżysera i właściciela szkoły aktorskiej – Mikę Alkesića. Aleksić to ważna persona w serbskim środowisku teatralnym i filmowym. Urodził się w 1952 roku. Od 1980 był dyrektorem artystycznym Studia Dramatu Telewizji Belgrad, czyli w obecnym RTS. Wyreżyserował pięć filmów dokumentalnych, 11 słuchowisk radiowych, 30 programów telewizyjnych i ponad 600 premierowych programów telewizyjnych i radiowych. Założył szkołę aktorską, został cenionym pedagogiem przyszłych aktorów, specjalizował się w dramacie. – Mika Aleksić pierwszy raz zgwałcił mnie, gdy miałam 17 lat. On miał wtedy 61 – przyznała publicznie jego uczennica ze szkoły aktorskiej,…

  • Serbia

    Ko to tamo peva? – zakręcony los aktora

    „Ko to tamo peva?” powstał w 1980 roku. Dzisiaj to kultowy film jugosłowiańskiej kinematografii. Zaglądamy, co słychać u jednego z mniej docenianych aktorów z tego arcydzieła. Oczywiście pamiętacie małego Cyganka z filmu „Ko to tamo peva?”. Tak, tego w za długim płaszczu, za dużym kapeluszu i z drumlą w ustach. Jeżeli chcecie go poznać, musicie wejść do jednego z belgradzkich autobusów. Ko to tamo peva? Fabuła Jest 5 kwietnia 1941 roku gdzieś w Serbii. Grupa przypadkowych ludzi jedzie autobusem do Belgradu. Pojazd należy do cwanego Krstica i jego niezbyt pojętnego syna. Autobusem jedzie m.in. dwóch Cyganów, weteran wojenny, pieśniarz, sympatyk nazistów. Po drodze zabierają księdza i nowożeńców jadących nad morze. W trasie spotykają ich drobne przygody: zaorana droga, rozwalony most, pana i nazistowski nalot. Film pokazuje rozwarstwienie serbskiego społeczeństwa i nastroje w przeddzień wojny. Dzieło kręcono 26 dni na stepie…

  • Omčo
    Bośnia

    Omčo. Maestro bośniackiego Youtube’a. Ile zarabia?

    Kto jest najpopularniejszym Youtuberem w Bośni? Pierwsze miejsce pod względem liczby obserwujących i wyświetleń przypadło ostatnio Omerovi Nadarevićowi z Bihaća. Jego kanał Omčo (Omco) ma dwa miliony subskrybentów. Jest to dla mnie wzruszająca informacja, ponieważ pisałem o Omerze w mojej książce „Bośnia. Muzyka, kuchnia i dobrzy ludzie”. Moją uwagę zwrócił filmik, w którym bohater, podróżujący starym golfikiem, dzięki automobilowi przeżywa wybuch bomby atomowej i atak kosmitów. Nadarević na swoim kanale pokazuje prześmiewcze filmiki związane z codziennym życiem w Bośni. Głównym elementem scenografii jego filmików jest wspomniany przeze mnie wcześniej golf II – najpopularniejsze bałkańskie auto, produkowane zresztą przez lata pod Sarajewem. Do gry aktorskiej Omčo zaprzągł swoją rodzinę. Głównie synka, który podobnie jak tata chwali się swoją otyłością i spektakularnie z nią walczy. Szacun dla mamy – również i ona pokazała swoje…

  • Skąd się wzięła nazwa Adriatyk
    Chorwacja

    Skąd się wzięła nazwa Adriatyk? Skąd Jadran?

    Skąd się wzięła nazwa Adriatyk? Akwen wodny między Chorwacją a Włochami wziął nazwę od miasta, które leży dwadzieścia dwa kilometry od otwartego morza. W północnych Włoszech leży sobie dwudziestotysięczne miasteczko Adria. Miejscowość przycupnęła sobie na brzegu największej włoskiej rzeki. Wielki Pad ma przeszło 600 kilometrów długości. Zaczyna bieg w Alpach. Niesie ze sobą mnóstwo materiału osadowego. To właśnie te kruszyny piachów spowodowały, że leżący kiedyś nad morzem port Adria zaczął stopniowo oddalać się od morza. Obecnie nawet trudno sobie wyobrazić, że ta mieścina dała nazwę całemu Adriatykowi. Praindoeuropejskie ślady Miasto założyli Etruskowie i nazwali je Hatria lub Atria. Woda w językach iliryjskich brzmiała „adur”, a w językach praindoeuropejskich – „wódr”. Rzymianie zajęli ziemie Etrusków wraz z dobrze rozwiniętym portem i siecią kanałów w ujściu Padu. Nazwa miasta nieznacznie tylko zmieniła…